۲۹ژوئیه ۲۰۲۵ - اگر احساس می کنید افراد بیشتری در اطرافتان به دیابت مبتلا می شوند، حق با شماست. اپیدمی دیابت بی دلیل اپیدمی نامیده نمی شود: طبق گزارش انجمن دیابت آمریکا، بیش از ۱۰ درصداز جمعیت ایالات متحده- حدود ۳۸.۴ میلیون نفر- در سال ۲۰۲۱ به دیابت مبتلا بودند و هر سال ۱.۲ میلیون نفر دیگر تشخیص داده می شوند.
دیابت نوع ۲، زمانی رخ می دهد که بدن نسبت به انسولین، هورمونی که سطح گلوکز خون را تنظیم می کند، مقاوم می شود. انسولین توسط سلول های β پانکراس ترشح می شود و در دیابت نوع ۲، این سلول ها تولید انسولین را افزایش می دهند تا سطح گلوکز را کنترل کنند، اما این تلاش ناکافی است و سلول هایβ در نهایت خسته و فرسوده می شوند. به همین دلیل، توده عملکردی سلول های β- یعنی تعداد و کارایی آنها- عامل تعیین کننده ای در خطر ابتلا به دیابت است.
سلول های β حتی در بدن یک فرد نیز همگن نیستند و شامل زیرگونه های مختلفی هستند که هرکدام عملکرد ترشحی، قابلیت بقا و توانایی تقسیم متفاوتی دارند. به عبارت دیگر، هر زیرگونه از سلول β سطح متفاوتی از "سلامت عملکردی" دارد و هرچه این سطح بالاتر باشد، بهتر است. با توسعه ی دیابت، نسبت برخی زیرگونه های سلول های β تغییر می کند. اما پرسش کلیدی این است: آیا دیابت باعث تغییر نسبت و سلامت زیرگونه ها می شود یا این تغییرات عامل بروز بیماری هستند؟
در اینجا، پژوهشگران دانشگاه وندربیلت- پروفسور Cue Guoqiang Gu، Emily Hodgesو Ken Lau- وارد عمل شدند تا به این پرسش ها پاسخ دهند. تحقیقات اخیر آنها که در نشریه Nature Communications منتشر شده است، گامی مهم در جهت بررسی امکان افزایش توده عملکردی سلول های β برای کاهش خطر دیابت نوع ۲ است.
مطالعه زیرگونه های سلول های β چالش برانگیز است. رایج ترین روش مطالعه ی آن ها "بررسی نهایی نمونه ها در سطح تک سلولی" است، به این معنا که دانشمندان فقط یک بار و در مرحله ی نهایی تمایز می توانند زیرگونه خاصی را بررسی کنند، که مانع از بررسی مراحل مختلف تمایز، بلوغ، تکثیر، پیری و مرگ سلولی می شود. اگر امکان رصد سلول ها در مراحل مختلف وجود داشت، درک بهتری از تغییرات آن ها در طول زمان یا تحت شرایط فیزیولوژیکی مختلف حاصل می شد.
پروفسور Gu، پروفسور هاجز و پروفسور لاو، روشی توسعه دادند که این مشکل را حل می کند: آن ها سلول های پیش‌ساز را که زیر گونه های سلول هایβ را تولید می کنند، با ترکیب های مختلف بیان ژنی به طور دائمی نشانه گذاری کردند. این نشانه گذاری ها به آن ها اجازه داد تا همان زیرگونه ها را در مراحل مختلف ردیابی کنند و با اطمینان به پرسش های مربوط به زیرگونه های سلول های β پاسخ دهند.
نتایج اصلی این پژوهش شامل سه مورد بود:
1. سلول های پیش ساز با نشانگرهای ژنی متفاوت در جنین موش ها، زیرگونه هایی از سلول های β را در موش های بالغ تولید کردند که سطوح مختلفی از سلامت عملکردی داشتند. این یافته به درک نحوه ی شکل گیری زیرگونه ها کمک می کند و ممکن است روزی امکان دست کاری سلول های پیش‌ساز برای تولید زیرگونه های مطلوب تر و کاهش خطر دیابت را فراهم کند.
2. تغذیه ی مادران موش ها تأثیر واضحی بر نسبت زیرگونه های سالم تر به ضعیف تر در نوزادانشان داشت. برای مثال، زمانی که مادران رژیم پرچرب داشتند و چاق بودند، نوزادانشان سلول های β کمتری داشتند که به سطح گلوکز بهتر پاسخ می دادند. این مدل نشان می دهد که چاقی مادر خطر دیابت را برای فرزندان افزایش می دهد و درک بهتری از عوامل ارثی و سابقه پزشکی مادر در ایجاد زمینه دیابت فراهم می کند.
3. زیرگونه های سلول های β شناسایی شده در موش ها با ساختارهای مشابهی در پانکراس انسان مطابقت دارند. در واقع، زیرگونه ای که در انسان ها پیش‌بینی می شود عملکرد بهتری داشته باشد، در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ کاهش یافته بود. اگرچه نتایج مطالعات حیوانی همیشه قابل تعمیم مستقیم به انسان نیستند، این یافته ها نشان می دهند که زیرگونه های سلول های β در موش ها می توانند برای درک زیست شناسی انسانی و خطر دیابت مفید باشند.
پژوهشگران اکنون قصد دارند بررسی کنند که الگوهای اپی ژنتیکی (نشانگرهای بیان ژن) چگونه در زیرگونه های مختلف سلول های β شکل می گیرند و حفظ می شوند و اختلال در این الگوها چه تأثیری بر سلامت عملکردی سلول ها دارد.
پروفسور Gu، گفت: «با کمک این پژوهش و تحقیقات مشابه، ممکن است روزی بتوان مکمل تغذیه ای برای دوران بارداری تولید کرد که خطر دیابت را برای نوزادان کاهش دهد».
سؤالات بیشتری نیز باقی مانده اند که به درمان های بالقوه دیابت مربوط می شوند: آیا تنظیم متیلاسیونDNA (یکی از نشانگرهای اپی ژنتیکی) می تواند کیفیت عملکردی سلول های شبه β مشتق شده از سلول‌های بنیادی جنینی انسان را بهبود بخشد؟ اگر چنین باشد، آیا می توان از این سلول ها برای درمان های مبتنی بر پیوند در بیماران دیابت نوع ۲استفاده کرد تا سلول هایی با عملکرد بهتر دریافت کنند؟ این پرسش ها هنوز نیازمند بررسی های بیشتر هستند.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2025-07-reveal-cell-subtypes-diabetes.html